W pewnym czerwcu powietrze wońniało lipą, a zapach spalonej trawy nieprzyjemnie łaskotał w nos. Życie toczyło się w malutkim miasteczku, w bliskim sąsiedztwie z opuszczoną tartakiem, przy naszej małej, ledwo stojącej pięciopiętrowej kamienicy. Nie były to ściany składające się jedynie z betonu i tynku, a przede wszystkim świadectwa niegdyś wesołych czasów, gdy dziecięce rysunki zdobiły ich powierzchnię, a pod tynkiem kryły się pęknięcia po zeszłorocznych wybuchach. Z samego rana zagłębiłam się w pracę w aptece, a przed południem, gdy klienci zaczęli sypać na mnie prośbami, poczułam narastające osłabienie: „Coś na serce, coś na nerwy, coś na sen, coś, co wyreguluje dzisiejszy niepokój” – a w ich oczach dostrzegłam nadzieję na pozyskanie czegoś niemożliwego do kupienia.
Wieczorem, wracając do mieszkania przez podwórka, usłyszałam przeraźliwy pisk. Nie był on jednorazowy, lecz przeciągał się w nieskończoności, niczym nitka spadająca z splotów. Przy obdrapanej ceglanej ścianie, ktoś trzymał szczeniaka za skórę jak starą szmatę. Ujrzałam skórę w dłoni z brązowymi palcami, pożółkłą sierść, oraz twarz z wykrzywionym grymasem. Na uszach i brzuszku szczeniaka leżały kłębki czegoś czarnego – w pierwszej chwili pomyślałam, że to brud, zanim zrozumiałam, że to kleszcze.
— Skąd się wziął, mały łajdaku? — mruknął mężczyzna, potrząsając szczeniakiem, jakby sprawdzał, czy nie jest portfelem pełnym pieniędzy.
— Proszę go położyć, — wyszeptałam. Moje słowa uderzyły w ścianę i wróciły do mnie, które były mi obce.
Mężczyzna odwrócił się w moją stronę. To był Pasha, mój sąsiad, czasem naprawiał rury, czasem znikał na tydzień, a czasem krzyczał w nocy na swój tranzystor, jakby mógł go pokonać.
— Chcesz, zabieraj — powiedział. — Tu w podwórku ich jak śmieci. Ich mama zdechnie – i dobrze, nie będzie więcej rodzić.
— Nie mów tak — zbliżyłam się, a szczeniak na jego dłoni drgnął. — On jest żywy.
— Żywy, — zgodził się Pasha, a nagle potrząsnął szczeniakiem. — Trzeba umieć żyć.
Byłam tak zdezorientowana, jak przed skokiem do zimnej wody; nie wiem, co powiedziałam – wydaje mi się, że nic. Po prostu go wzięłam. Ciepło od jego małego ciała wczepiło się w moją dłoń, jak pelargonia w stopy, kiedy idziesz przez pole. Szczeniak nie szczekał, tylko machał łapą, jakby chciał odpłynąć, ale nie mógł.
— Spójrz, znalazła się mądra, — powiedział Pasha. — A później, jak zdrowie, przyniesiesz z powrotem, gdy zdechnie.
— Nie zdechnie, — odpowiedziałam, sama w to nie wierząc.
— Zobaczymy, — splunął na trawę i odwrócił się do swojego radia, które zawsze brzęczało jak zła kotka.
Trzymałam go obiema rękami, tak jak nosi się wodę w misce, bojąc się rozlać. A przy wejściu do klatki schodowej spotkałam sąsiadkę Olę, tą, która zawsze chodzi do kościoła, nawet gdy nie ma siły pójść do sklepu.
— Katia, co to jest? — zapytała i zakryła usta dłonią.
— Szczeniak. Kleszcze. Musimy do kliniki.
— Ale już wieczór.
— Jedziemy.
— Na czym?
— Na czymkolwiek.
Ola pobiegła po torbę, a ja zadzwoniłam do weterynarza. Odbierano od razu – dźwięk miasta w małym głośniku był znajomy jak deszcz padający na parapet.
— Przywoźcie. Trzymajcie w cieple. Nie wyciągajcie sami, — powiedzieli mi.
— Zdołamy dotrzeć na czas?
— Jeśli zdążycie, to zdążycie. My będziemy.
Wyłapaliśmy stopa: dziadek w „dziewiątce” pojechał przez całe miasto specjalnie dla nas, milcząc. Tylko raz zapytał:
— Czyje to? —
— Niczyje, — odpowiedziałam.
— To znaczy, że już twoje, — powiedział i się uśmiechnął.
W klinice pachniało karbolą i mokrą sierścią. Szczeniaka wzięto z moich rąk tak ostrożnie, że po raz pierwszy tego dnia odważyłam się wziąć głęboki oddech. Lekarka – młoda, z poparzoną nosem — spojrzała na mnie ze współczuciem, które zawsze było straszniejsze od każdego diagnozy.
— Możecie z nim zostać, ale uprzedzam: będzie ciężko — powiedziała.
Kiwałam głową. Ola usiedli w korytarzu, trzymając w palcach paciorki, chociaż jej modlitwy zawsze były jakieś proste i przyziemne, bez formalności. Przeszłam do małego pomieszczenia, gdzie oświetlenie dawała tylko jedna lampa pod sufitem, i usiadłam na stołku obok stołu. Szczeniak leżał na boku, a jego klatka piersiowa unosiła się tak rzadko, jakby oszczędzał na każdym wdechu. Doktor wstawiała cewnik, ktoś jeszcze trzymał łapkę.
A tu, pośród zapachu metalu i jodu, powiedziałam po raz pierwszy głośno – nie dla ludzi, ale do niego. Zrozumiałam, że to monolog, którego we mnie wydaje się, że zawsze było za dużo, po prostu nie miałam adresata.
Przepraszam, malutki. Nie wiedziałam, że tak cię boli. Zajęło mi za dużo czasu, by przyjść. Naprawdę nie potrafię ratować, tylko udaję, że umiem, bo inaczej żyć nie można. Mam dom, w którym są tylko dwie filiżanki i stare koc, pracę, gdzie ludzie proszą mnie o leki – a ja nie mogę obiecać, że jutro będzie ciszej niż dzisiaj. Nie jestem lekarzem, nie jestem wojownikiem, jestem tylko kobietą z kiepskim widzeniem, która nosi w kieszeni gumkę do włosów i monety na szczęście. Nie wiem, czy przetrwasz, ale wiem, że nie jesteś śmieciem, nie jesteś pustym miejscem. Jeśli uda się, będziesz żył. Jeśli nie – będę przy tobie do samego końca. Nie odejdę. Obiecuję.
Doktor podniosła wzrok, jakby usłyszała, choć szeptałam. Kiwnęła głową, jak kiwają, kiedy ława przysięgłych podjęła decyzję.
— Zaczynamy — powiedziała.
Wyciągaliśmy z niego czarne kulki, które trzymały się życia swoimi pazurami, jak mogły, ale życie to, które ciągnęły przede wszystkim, było obce. Każde z ciał kleszcza widziałam jak przez lupę: jedne, drugie, trzecie. Kiedy myślałam, że jest ich mniej, otwierała się nowa ich ilość. Szczeniak nie pisnął ani razu, tylko drżał.
W korytarzu słychać było kroki. Ola zajrzała:
— Katia, woda ci trzeba?
— Nie, — odpowiedziałam — po prostu bądź.
— Jestem tu.
W nocy wypuścili nas do domu z małą paczką w starym szalu. Doktor powiedziała: — Są szanse. Dajcie mu imię, by nie było boli go wzywać.
— Kasza gryczana, — powiedziała Ola. — W takim roku wszystko powinno być nazwane zbożem.
Śmialiśmy się, chociaż nie było się z czego śmiać.
W domu położyłam mu koc, ustawiłam miseczkę z wodą. Kasza nie piła. Siedziałam na podłodze i słuchałam, jak sąsiedzi powyżej toczą rzeczy po podłodze – jakby fala uderzała, ale nie opadała.
Rano wyszłam na balkon, a dźwięki obleciały mnie jak woda. Z dołu, przy wejściu, mężczyźni palili papierosy, omawiali, kto będzie naprawiał dach na placu zabaw – wiatr zerwał go podczas poprzedniej burzy. Pasha stał pośród nich niczym poprzeczka i przeszkadzał wszystkim.
— Odsyłaj swoje psy, Katia, — krzyknął, zauważając mnie. — Będą twoje – twój dach z tym pojedzie.
— To nie twoja sprawa, — odpowiedziałam.
— Moja sprawa – by podwórko było czyste, — rzekł, a śmiech był szorstki.
Tego samego dnia dowiedziałam się, że Pasha dawno temu miał pracę na drodze – naprawiać asfalt, potem wyjechał na wschód na budowę, a potem wrócił, jakoś szybko się postarzał. Mówiono, że nasze dzieci dawno wyjechały. Mówiono, że ma metal w sercu i w głowie węgiel. Mówiono wiele. Myślałam o jego ręce, która trzymała szczeniaka, jak o rzeczy. I złość mnie ogarnęła – na niego, na siebie, na złudną tradycję naszego miasteczka sąsiadować z niektórymi, że cudza ból to drobiazg, nieporozumienie na początku sezonu.
Kaszka gryczana żyła. Jadła mało, ale patrzyła, jakby zapamiętywała mnie całkowicie: od paznokcia dużego palca, po pieprzyk pod lewą brwią. Bałam się każdego ranka: otwierałam oczy i słuchałam, czy oddycha. Wieczorami wynosiłam go na zewnątrz – na ramionach, bo łapki jeszcze nie trzymały – i siadałam na trawie, na słońcu, by ładował energię jak akumulator.
Zakładam raz Pasha siedział przy tym samym murowanym nasadzeniu i ostrzył nóż. zatrzymałam się i poczułam, jak we mnie wybucha fala – nie ta, co bije i się cofa, ale ta, co wszystko porywa. W tej chwili podbiegł do Pashy chłopczyk z rudymi włosami, syn nowej sąsiadki.
— Wujku Paso, piłka utknęła, wyciągniecie? — zapytał. — Wysoko.
— A co mi za to? — zapytał Pasha leniwie.
— Dziękuję, — powiedział chłopczyk, podając mu cukierka.
Pasha sięgnął, wyciągnął piłkę z gałęzi bzu, oddał ją. Nie spojrzał na mnie. Ja też nic nie powiedziałam, chociaż w ustach krążyło już: „dlaczego wtedy dotknąłś szczeniaka?” Nie powiedziałam. I może dobrze, bo bywają słowa, które nie leczą, a tylko solą.
Na początku lipca miasto znów zaczęło brzmieć przerywanymi wybuchami. Ludzie nauczyli się określać po dźwięku: „odlot” lub „przylot”. Ja nie mogłam się nauczyć. Nauczyłam się tylko trzymać Kaszę gryczaną trochę mocniej, gdy wzory na szybie drżały. W aptece pytano o jod, bandaże, leki nasenne, a także o coś od samotności. Uśmiechaliśmy się, jak mogliśmy.
W pewnym dniu niebo zaszumiało, jakby ktoś przyłożył do niego gorące żelazo. Najpierw gdzieś z daleka, potem bliżej. Stałyśmy z Olą przy stoisku z pomidorami – wybierałyśmy te, które pachniały jak sierpień. Eksplozja na rynku była nakręcona tak, jakby to kino: najpierw huk, potem krzyk, potem pół sekundy ciszy, a następnie wytrysk ludzi i dymu, jakby miasto wstrzymało oddech i straciło równowagę.
— Biegniemy, — powiedziała Ola.
— Do domu, — odpowiedziałam.
Chwyciłam Kaszę gryczaną, który siedział w moim plecaku, i pobiegliśmy przez podwórze. Przy naszej pięciopiętrowej kamienicy było tak kurzyście, jak na pustyni: okna, otoczone resztkami firan, wyglądały jak puste zęby. A tam, gdzie stała ceglana ściana, w oddali ujrzałam Pashę. Stał, opierając się o betonowy słup, i patrzył tam, gdzie nie chciałam patrzeć – na plac zabaw, gdzie huśtawka od dzieciństwa dzwoniła o rurę.
— Tam pies, — powiedział, zauważając mnie. Jego głos był nie jego — suchy, obcy.
— Gdzie?
— Tam, pod wiatą, krzyczy. Ktoś go związał – żeby nie biegał. Teraz zapali się. Pomożesz?
Początkowo pomyślałam: a ty co, nie możesz? Potem zobaczyłam krew na jego rękawie.
— Pomożę, — powiedziałam i położyłam Kaszę gryczaną Oli. — Trzymaj.
Pobiegliśmy na plac. Dym był ostry, oczy płakały same z siebie. Pod wiatą rzeczywiście ktoś związał dorosłego psa — tę samą matkę szczeniaków: masywną, białą i rudą, z mądrymi oczami. Łańcuch był owinięty wokół metalowego słupa, a węzeł był jak kamień.
— Nóż, — powiedziałam.
— Nie zabrałem, — Pasha kaszlnął. — Zapomniałem w wejściu.
— Więc rękami.
Szarpaliśmy. Skrobałam palcami metalowe pętle, zrywając paznokcie. Pies zawył – czarny, głęboki dźwięk. Gdzieś w pobliżu brzęczała straż pożarna, ale wydawało nam się, że jest daleko, jak kiedy wyjaśniam relacje z Bogiem. Pasha szarpnął łańcuch tak, że jego wargi zbieleły. I nagle węzeł poddał się, jakby miał dość bycia węzłem. Pies szarpnął, prześlizgnął się między nami, jak woda z garści, i pobiegł. Odwróciłam się – i ujrzałam, jak nad nami trzeszczy dach wiaty.
— Wyjdź, — krzyknął Pasha.
Wyszliśmy, ale jakoś się potknął. Odwróciłam się: Pasha trzymał w rękach kartonowe pudełko z jabłek – skąd się ono wzięło? Przykucnął, jakby zamykał je przed iskrami swoim ciałem.
— Idziemy! — wykrzyknęłam.
— Tu szczeniaki, — powiedział i uśmiechnął się tą uśmiech, której nigdy nie widziałam. — Ktoś tu je schował. Myślał, że bezpiecznie.
— Pasha! —
On wstał, przytulił pudełko do piersi, a gdy z góry wrzask wezwał, coś się posypało, jak dziki przewód, i spadło. Pchnięto mnie falą, upadłam na kolana. W uszach dzwoniło, jak w morzu: w szumie, którego nie ma innych głosów, tylko twój własny strach.
Później było wielu ludzi, wody, czyjeś ręce, czyjeś krzyki. Gdy dym zdmuchnięto wiatrem, ujrzałam, że Pasha leży na asfalcie, a obok niego, przewrócone, leży pudełko. Z pod wieka wystrukłowały dwa mokre nosy – i cicho piszczały.
— Żyją, — powiedziała Ola, pochylając się. — Patrz, Katia, żyją.
Usiadłam obok Pashy. Jego oczy były otwarte, a nie było w nich gniewu. W palcach wciąż ściskał wieko, jak gdyby nawet śmierć nie przekonała go, że można się odprężyć.
— Dziękuję, — powiedziałam.
Nie odpowiedział. Gdzieś w oddali znów zagrzmiały syreny, a ja nagle usłyszałam, jak w mojej kieszeni czupirzy się Kasza gryczana – pragnie na zewnątrz, do światła i niego, do tego obcego człowieka, który rano mógł się śmiać mocno, a wieczorem osłonić pudełko, w którym tliło się przyszłość.
Na pogrzeb Pashy przyszło niewielu ludzi. Mężczyźni z naszego podwórka, Ola z paciorkami, ja z Kaszą gryczaną, która w tym czasie nauczył się stać na czterech łapach, chociaż wciąż się trzęsł. Przy grobie stał syn Pashy – skąd wzięła się jego jego obecność, nie mam pojęcia. Młody, blady. Powiedział cicho:
— Mało się znaliśmy. Ale wiem, że nie był złym człowiekiem. Był uparty. Upór to nie zawsze złość.
Kiwałam głową. Po cmentarzu poszliśmy po przyzwyczajenie do naszej ceglanej ściany. Ktoś napisał kredą: „Pasha, przepraszam”. Ani wyżej, ani niżej — po prostu te słowa, jak podnośnik, który trzyma powietrze, aby nie runęło.
Życie wróciło do swojej nieuporządkowanej rutyny. Weterynarz wysłał mi SMS-a: „Kaszka rośnie. Przyjdź na szczepienie.” Poszliśmy. Stał na stole z obrażoną miną, spoglądając na strzykawkę, jak każde przyzwoite dziecko. Lekarka pogłaskała go po plecach.
— Dobry chłopak, — powiedziała. — Z charakterem. Będzie żył.
Śmialiśmy się. A tydzień później znalazłam przy kontenerze na śmieci pudełko, podobne do tego, które trzymał Pasha, i pomyślałam, że wewnątrz znów zbudzi się przyszłość. Otworzyłam je, a w środku leżał klucz, starannie owinięty taśmą izolacyjną, oraz notatka: „Katia, to dla ciebie. Trzeci budynek, piwnica. Nie bój się, tam nie jest strasznie.”
Stojąc z tym liściem w dłoni, poczułam, jak wzdłuż mojej skóry biegają motyle, chociaż słowo „motyle” od dawna kojarzy się u nas nie z latem, a z tym, jak wybuchy kształtują powietrze. Zeszłam do piwnicy trzeciego budynku. Pachniało wilgocią i metalem. W głębi rogu, za starym rowerowym kołem, stały worki z jedzeniem, starannie ułożone miski, apteczka dla zwierząt, kilka starych, ale czystych koców. Na ścianie było ogłoszenie: „Rano – jedzenie. Wieczorem – woda. Poniedziałek – odrobaczanie. Niedziela – spacer (jeśli cicho).” Na dole podpis: „P.”
Przysiadłam na kolanach. Okazało się, że Pasha każdej nocy, kiedy podwórko spało, przychodził tutaj jak na zmianę i robił to, za co w dzień go karcono i o czym nie mówił – ratował cudze psy, jak umiał. Może robił to niezdarnie, szorstko, tak, jak potrafił żyć – ale robił. Może jego okrucieństwo było okaleczoną próbą kontroli: gdy wszystko dookoła się sypie, łatwiej być szorstkim, niż przyznać, że się boi. Nie chciałam go usprawiedliwiać — i nie mogłam go ocenić. Po prostu siedziałam na podłodze piwnicy i płakałam.
Ola przyszła, gdy już się uspokoiłam. Zajrzała, jak do obcego sekretu.
— Co to? — zapytała.
— To jego miejsce — odpowiedziałam. — On jest głupi, Ol. Ale i bohater. Często mają tę samą fryzurę.
— Będziemy kontynuować — powiedziała.
— Będziemy, — potwierdziłam, a Grzeżka zgodził się krótkim szczeknięciem.
W ten sposób powstało nasze małe schronisko bez szyldu, bez dotacji, bez pięknych raportów. Po prostu wynosiliśmy miski, prali koce, przynosiliśmy worki z jedzeniem, czasem leczyliśmy, czasem się żegnaliśmy. Ludzie przynosili, co mogli: kto konserwy, kto stare przenośne klatki, kto ciepłe kurtki, bo w piwnicy zimno nawet latem. I za każdym razem, kiedy zamykałam drzwi na noc, wyobrażałam sobie, jak Pasha stoi w cieniu i milcząco kiwa głową. Nie wiedziałam, dlaczego to potrzebuję – poza oczywistym. Ale wiedziałam, że jeśli tym się nie zajmę, będę musiała spojrzeć w pustkę.
Pewnego dnia przyszedł do nas mężczyzna w mundurze – nie młody, z rudą brodą. Długo stał u drzwi, potem powiedział:
— Nie macie jeszcze dorosłych szczeniaków? Potrzebujemy na punkt kontrolny wieczorem, powinien być cichy, ale dzielny.
— Jest jeden, — pokazałam na Kaszkę gryczaną. — Nie szczeniak, ale młody. Przeżył coś, co powinien być odważny.
— Pójdźmy się poznać — rzekł mężczyzna, siadając na kolana. — Cześć, bohaterze.
Kaszka gryczana podszedł, powąchał dłoń, spojrzał na mnie. Kiwnęłam głową.
— Jeśli się zgodzi – dam, — powiedziałam. – Ale niech zdecyduje sam.
Decyzja zajęła minutę. Kaszka postawił łapę na kolanie chłopaka, jak na progu. Mężczyzna uśmiechnął się:
— Zatem ustalone. Nie martwcie się, będziemy dbać o niego.
Kiwnęłam głową, aż moje serce stało się puste, jak po głośnym śmiechu lub długim płaczu. Odejście go kosztowało mnie brutalnie, jak odrywanie opatrunku z żywych ran. Ale w tym, że wyjdzie bronić ludzi, było coś właściwego, jak dobra pogoda w dzień, kiedy trzeba suszyć pranie.
Przed odejściem mężczyzna włożył mi do ręki mały pakunek – stary, podarty breloczek w kształcie psiej łapy.
— Znaleźliśmy przy rynku — powiedział. — Mówią, że to Pashy. Niech będzie u was.
Ścisnęłam breloczek, chciałam powiedzieć coś w rodzaju „do widzenia, Pasha”, lecz język się mieszał. Po prostu przyłożyłam chłodny metal do policzka.
Minęło trochę czasu. Przyzwyczaiłam się do tego, że dobre rzeczy nie rzucają się w oczy: są ciche jak woda w starej kanałach, jak szept Oli, gdy modli się za wszystkich – bez imion. Z sąsiadami zbudowaliśmy dach na placu zabaw, posadziliśmy obok młode bzy. Często łapałam się na myśli, że czekam – na dzwonek, na list – na jakiś znak. I pewnego dnia nastąpił.
Do piwnicy weszła dziewczyna wieku około dwudziestu lat, z torbą w ręku, a w oczach – to samo, co rozpoznaję z daleka: pustynia i oaza razem.
— Czy jesteś Katia? — zapytała.
— Ja.
— Jestem od Kaszki — powiedziała, a następnie nagle się uśmiechnęła. — Nie, źle. Jestem od naszych. Powiedzieli, że jeśli się boję, to mam przyjść do ciebie. Przyszłam. Powiedzieli mnie również, że mogę u ciebie popłakać.
Kiwałam głową w kierunku koca przy ścianie. Usiedli, położyli torbę i ukryli się w dłoniach. Płakała długo, cicho, tak, jak płaczą ludzie, dla których to nie jest słabością, a sposobem na nieutonięcie. Gdy podniosła oczy, było jej nieco lżej.
— Miałam szczeniaka, — powiedziała. — Miał na imię Szary. Przywiązali go na podwórku, ponieważ sąsiedzi się obawiali, że ugryzie ich dzieci. A ja bałam się, że coś mu się stanie. I stało się. Poszłam po chleb, a wróciłam – łańcuch napięty, kaszle. Nie zdążyłam. Później długo myślałam, że to przez mnie go przywiązałam. Ale powiedzieli mi, że to nie prawda. Mam na imię Marina. Chcę tu pomóc, jeśli można.
— Można, — odpowiedziałam. — Wszyscy tu mogą.
I zaczęliśmy kolejne życie – z Mariną, nowymi miskami, z harmonogramem na ścianie, gdzie były dwa podpisy: „P.” i „K.M.”. Przypisałam do listy rzeczy „zadzwonić do kliniki”, „kupić pieluszki”, „sprawdzić zamek”. I jeszcze jedno — zawsze jako ostatnie, by nie zapomnieć: „nie stać się obojętną”. Myślałam o Pashie, o tym, że każdy ma swój stopień w ciemności, swoją absurdalną próbę utrzymania tego, co odchodzi – i że czasem surowość to krzyk, który nie umie być słowem.
Jesienią Kasza gryczana wrócił na tydzień – na odpoczynek. Był już dorosły, a w oczach – ten sam blask. Rozpoznawał nasze podwórko, piwnicę, bzy. Usiadł obok mnie i położył głowę na kolanach.
— No co, bohaterze, — powiedziałam. — Znowu odejdziesz?
On westchnął i spojrzał na niebo. Tam leciała chmara, i na chwilę wydawało się, że niosą na swoich skrzydłach nasze podwórko z placem zabaw, cegłą, piwnicą oraz wszystkie nasze małe życie. Usłyszałam odległy szum, a serce drgnęło – tak jak zawsze. Ale to był pociąg. I nagle pomyślałam, że kiedyś wyruszymy, tylko po to, aby odzyskać zdolność pragnienia.
Wieczorem śnił mi się Pasha. Stał przy ścianie i próbował zapalić, a zapalniczka nie działała. Podeszłam, dałam swoją. Kiwnął głową, wziął wdech, wydał dym i powiedział:
— Powiedziałaś wtedy – nie zdechnie. I rzeczywiście – nie zdechł.
— Dziękuję, — odpowiedziałam. — Za wszystko.
— To w porządku — powiedział i nagle uśmiechnął się swoim cichym, całkiem niestrasznym uśmiechem. — Dbaj o pudełko.
Obudziłam się – i pojęłam, że ma rację. Dbać o pudełko – to znaczy, co jest w środku. O wszystko żywe, co piszczy i wymaga, aby je wzięto w ramiona. O naszą małą piwnicę. O dziewczynkę Marinę. O Kaszę gryczaną, który spogląda w niebo i wie, kiedy zaczyna się niebezpieczeństwo, znacznie wcześniej niż my. O miasta, w których ludzie wciąż potrafią się śmiać w lipcu i płakać w sierpniu.
I o mnie – kobietę z kiepskim wzrokiem i gumką do włosów w kieszeni. Nauczyłam się nie odkładać słów. Kiedy widzę okrucieństwo – mówię. Kiedy widzę życie – biorę w ramiona.
Czasami wydaje się, że nic nie zmieniamy. Ale potem do klatki schodowej wchodzi chłopczyk z rudymi włosami i pyta:
— Ciociu Katia, czy mogę wyjść na spacer z tym białym-rudym? Cóż, tym mądrym.
— Możesz, — odpowiadam, podając mu smycz z wytartym breloczkiem w kształcie łapy. — Tylko nie za daleko. Jeśli będzie strasznie – wracajcie od razu.
On kiwa poważnie, jak dorosły mężczyzna, i prowadzi psa w stronę bzu, gdzie zawsze jest trochę cienia. Patrzę za nimi i czuję, że moje pudełko jest pełne: w nim są serca, które wciąż biją oddzielnie, ale pewnego dnia nauczą się bić razem. Płaczę, nie kryjąc twarzy, i uśmiecham się. Bo wiem: to wszystko ma swój ciąg dalszy. I niespodziewany zwrot już się wydarzył – tam, gdzie człowiek, którego skreśliliśmy, zasłonił przyszłość w śpiewie. A teraz patrzy w niebo – nie jak w pustkę, lecz jak w drogę do domu.